Elektronik ve Komponentler

Categories ElektronikPosted on
Elektronik ve Komponentler

Komponent Kavramı

Günümüzde kullandığımız her elektronik cihaz içerisinde en az bir adet elektronik kart barındırır. Bu kartlar üzerinde bulunan küçük parçalara ise türkçe’de komponent, ingilizce’de component ismi verilmektedir. Elektronik’te kullanılan her komponent kendine göre bazı özelliklere sahiptir.

Eğitimlerimizde kullanacağımız Arduino ve diğer sensörler kendi üzerlerinde bazı komponentlere sahiptir. Bunların neler olduğunu zaman içerisinde öğreneceğiz.

Komponentler ve Özellikleri

Bu yazımızda ise belli başlı komponentleri ve özelliklerini öğreneceğiz. Ancak bizim öğreneceğimiz komponentler standart boyutlardaki komponentler olacak. Standart boyut komponentler artık daha az ürünlerde kullanılmasına rağmen kesinlikle üretim sürekliliği devam etmektedir. Çünkü bu komponentler hala bazı ürünlerde kullanılmaktadır.

SMD ve SMT Kavramları

Günümüzde kullandığımız birçok üründe ise (TV, Cep telefonu, Oyun konsolları vb) SMD denilen komponent türleri ve SMT denilen teknoloji kullanılmaktadır. SMD kelimesinin açılımı Surface Mount Device yani Yüzey Montaj Cihaz demektir. SMT kelimesinin açılımı ise Surface Mount Technology yani Yüzey Montaj Teknolojisi demektir. SMD komponentler standart komponentlerden çok daha küçük olduğu ve elektronik kart yüzeyine direkt lehimlendiği için hem yer kaplamamakta hem de elektronik kartların daha küçük ve ince olmasını sağlamaktadır.

Bu sebeple önce plazma tv’ler, sonra lcd tv’ler ve ardından da cep telefonlarının ortaya çıkması SMT teknolojisi sayesinde olmuştur. Elbette SMT teknolojisi bir anda ortaya çıkmamış, öncelikle standart komponentlerden biraz daha küçüklerine, daha sonra daha küçüklerine ve daha sonra çok daha küçüklerine geçiş yaptı. Zaten teknoloji dediğimiz şey zaman içerisinde giderek daha gelişmiş bir hale dönüşmekte olduğu için elektronik komponentler de bu şekilde bir geçişe uğramıştır ve uğramaya devam edecektir.

Standart Komponentler

Gelelim standart komponentlerin bazılarını öğrenmeye. Aşağıda bazı komponentleri ve özelliklerini görebilirsiniz. Benim anlatımımın yetersiz olduğunu düşündüğünüz yerler olursa konu ile ilgili bana yazabilir ya da internette araştırma yapabilirsiniz.

Elektronik Komponentlerden Bazıları

Direnç

İsminden de anlaşıldığı üzere birşeye direnç gösteren bir komponenttir. Direncin elektronikteki kullanımı elektrik akımının düşürülmesini sağlamaktır. Örneğin bir musluktan akan suyun daha az akmasını sağlamak için musluğu daha az açarız. Bu durumda yaptığımız şey aslında musluk ile direnç sağlamaktır. Yani musluk bir dirençtir. Dirençler kendi içlerinde bazı bölümlere ayrılır; sabit dirençler ve ayarlı dirençler.

Sabit dirençler adı gibi sabit bir direnç gücüne sahiptir ve değişmezler.

Ayarlı dirençler ise tıpkı musluk gibi ayarlanabilir dirençlerdir. Akımın ne kadar akıtılabileceği bu dirençler ile ayarlanır. Ayarlı direnç komponentini aslında birçok yerde kullanıyoruz. Mesela cep telefonunuzun sesini açıp kıstığımız zaman bir ayarlı direncin direnç değerini değiştirmekteyiz. Ya da bilgisayar hoparlörümüzün sesini arttırmak ya da azaltmak için kullandığımız çevrilebilir bölümler ayarlı dirençtir. Bunlara trimpot, trimmer ve sürgülü pot gibi isimler verilir.

Dirençlerin birim değeri “ohm” olarak adlandırılır ve elektronik kartlarda R harfi ile gösterilir. Tıpkı gram birim değerinde kullanılan kilogram gibi ohm biriminde de kilo ohm ve mega ohm gibi üst birimler bulunur. Örneğin 1500 ohm bir direnç 1.5 kilo ohm olarak okunur. Ya da 3200 kilo ohm bir direnç 3.2 mega ohm olarak okunmaktadır. Ancak mega ohm ya da kilo ohm yerine 3.2M yada 1.5K olarak yazılır.

Son olarak dirençler seri ya da paralel olarak birbirlerine eklenerek farklı değerler elde edilir. Seri direnç bağlantısındaki toplam direnç değeri; R = R1 + R2 + Rn…. şeklinde hesaplanır. Paralel direnç bağlantısındaki toplam direnç değeri; 1/R = 1/R1 + 1/R2 + 1/Rn…. şeklinde hesaplanır. Direncin bir diğer adı da türkçe’de rezistör, ingilizce’de resistor olarak geçmektedir.

Kondansatör

En basit hali ile kondansatörler üzerlerine gelen akımı toplar ve boşaltırlar. Bir çeşit doldurulabilen piller gibidir. Bazen evinizdeki müzik çalar, usb şarj cihazı ya da benzeri bir elektronik cihazın fişini çektiğinizde üzerindeki ışıklar hemen sönmez, belli bir zaman sonra kaybolur. İşte elektronik kart üzerinde bulunan bir ya da birkaç kondansatör üzerindeki elektriği boşaltırken bu durum ortaya çıkar.

Normalde kondansatörler üzerindeki biriken akım bir yere aktarıldığında hemen boşalır ancak eğer araya bir direnç eklerseniz bu durumda akım daha yavaş şekilde geçeceği için boşalma zamanı artacaktır.

Kondansatörler genel olarak iki türe sahiptir; kutuplu kondansatör ve kutupsuz kondansatör.

Kutuplu kondansatörler piller gibi artı(+) ve eksi(-) kutuplarına sahiptir. Bu yüzden kondansatörü bir devreye bağlarken kutuplarını doğru bağlamak gerekmektedir. Kutupsuz kondansatörler ise böyle bir özelliği olmadığı için istenildiği gibi bağlanabilir. Kutuplu kondansatörlere elektronik dilinde Elektrolitik kondansatör denmektedir.

Kutupsuz kondansatörler ise kendi içlerinde bazı çeşitlere ayrılır; seramik kondansatör, mercimek kondansatör, tantal kondansatör gibi… Ama kutupsuz kondansatörleri genel olarak seramik kondansatör olarak tanımlayabiliriz.

Kondansatörün birim değeri “Farad” olarak adlandırılır. Farad değeri yüksek bir değerdir ve bu yüzden daha küçük değerler için nano farad, pico farad ve mikro farad değerleri kullanılır. Nano farad nF, pic farad ise pF olarak gösterilir. Mikro farad değeri ise elektronikte iki şekilde yazılır; biri uF diğeri ve en çok kullanılanı ise aşağıdaki gibidir;

Diyot

İngilizce’de diode olarak adlandırılan komponent elektrik akımının sadece bir yönden diğer yöne akmasını sağlar. Diyotlar sadece A yönünden gelen akımı B yönüne iletirken B yönünden gelen akımın A yönüne geçmesini engeller. Diyot üzerinde engellenen yön üzerinde eksi(-) işaretine benzer bir işaret bulunur.

Transistör

Bu komponent iki kelimenin birleşimi ile oluşmuştur; Transfer ve Resistor. Bunun anlamı hem akımı transfer eden hem de akıma resistör (direnç) görevi uygulayan komponent demektir. Transistörler elektronikte çığır açan bir buluştur.

Genel olarak 3 bacaklı bir komponent olur. İçerisinde bulunan yarı iletken silikon sayesinde teknolojinin gözbebeği bir ürün olmuştur.

Transistör yine bir musluk örneği ile anlatılabilir. Ancak bu sefer şu şekilde düşünün; oturduğunuz binada sizin dairenize gelen bir su borusu var. Bu boruya sürekli olarak su gönderilir. Siz musluğu açana kadar su sadece musluğun çıkış noktasında beklemektedir. Siz küçük bir hareket ile musluğu açtığınızda su akmaya başlar. Toplamda üç nokta oldu; boru, musluk çıkışı ve musluk vanası. Siz vanayı açtığınız anda su musluk çıkışından akar. İşte transistör bu mantığa dayanır.

Üç ucu bulunan transistörün ayakları kollektör (collector), beyz (base) ve emiter (emitter) olacak şekilde adlandırılır. Collector ucunu su borusu ile, base ucunu muskuk vanası ile ve emitter ucunu ise musluk çıkışı ile eşleştirirseniz transistörü anlamış olursunuz. Elbette birçok transistör ve her transistörün de kendine özgü özellikleri bulunabilir. Ama standart bir transistör mantığı bu şekilde işlemektedir.

Mikroçip (Microchip)

Birçok elektronik komponentin bir araya gelerek ouşturduğu bir komponenttir. Evet microchip’i bilmeyen yoktur büyük ihtimalle ama kısaca çok bacaklı bir böcek gibi görünen komponenttir (siyah olması ve çok bacaklı olması böcek olarak görünmesine sebep olur).

Microchip’ler aslında halihazırda birçok komponentin bir araya gelmesi ile oluşmuş hazır bir devredir. Ama bu devrenin çalışması için genelde bazı standart komponentler ile birlikte kullanılır.

Microchip konusunu çok fazla uzatmayacağım ama kısaca şunu diyebilirim; Arduino ürünü aslında bir microchip’tir. Arduino’yu aldığınız zaman tam ortasında bulunan siyah kare ya da dikdörtgen şeklindeki chip Arduino’nun kendisini meydana getiren Atmel firmasına ait bir microchip’tir ve bizim Arduino cihazında yapacağımız yazılımları yüklediğimiz yer bu microchip’tir.

Kısaca Arduino bir microchip (micro controller ya da mikro denetleyici olarak da adlandırılır) demektir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir